Przejdź do treści
Menu

Program Artemis: powrót człowieka na Księżyc po 50 latach

Zdjęcie: Program Artemis: powrót człowieka na Księżyc po 50 latach
Spis treści

Krótko: Artemis to program NASA, którego celem jest powrót ludzi na Księżyc i budowa stałej bazy przy jego biegunie południowym. Po bezzałogowym locie Artemis I (2022) i załogowym przelocie wokół Księżyca w misji Artemis II (kwiecień 2026) NASA planuje test lądowników na orbicie okołoziemskiej w misji Artemis III (2027) i pierwsze lądowanie w misji Artemis IV na początku 2028 roku.

Czym jest program Artemis

Program formalnie ustanowiła dyrektywa prezydencka Space Policy Directive-1 z 2017 roku, a nazwę Artemis NASA nadała mu w 2019 roku. Artemida to w mitologii greckiej siostra bliźniaczka Apolla, co nawiązuje do programu, który w latach 1969–1972 wysłał na Księżyc dwunastu astronautów. Przy ogłoszeniu programu NASA zapowiadała, że w ramach Artemis na Księżycu stanie pierwsza kobieta.

W przeciwieństwie do Apollo program nie kończy się na pojedynczych lądowaniach. Misje mają odbywać się mniej więcej raz w roku, a z czasem dać początek stałej bazie na powierzchni. Doświadczenia z Księżyca NASA traktuje jako przygotowanie do załogowych lotów na Marsa.

Po co wracać na Księżyc

CelRodzajPrzykład
Badanie historii Układu SłonecznegoNaukowyPróbki skał z regionów, z których nie przywiozła ich żadna misja Apollo
Wykorzystanie lodu wodnegoStrategicznyWoda do picia, tlen i wodór jako paliwo rakietowe
Testy technologii marsjańskichOperacyjnyHabitaty, systemy podtrzymywania życia, długie pobyty z dala od Ziemi
Stała obecnośćPolitycznyBaza na powierzchni i zasady współpracy w Porozumieniach Artemis

Najważniejszym celem jest region bieguna południowego. W kraterach, do których nie dociera światło słoneczne, panuje temperatura niższa niż minus 200 stopni Celsjusza i od miliardów lat gromadzi się tam lód wodny. Jeśli uda się go wydobywać, baza nie będzie musiała sprowadzać całej wody i paliwa z Ziemi.

Rakieta SLS, kapsuła Orion i lądowniki

Podstawę programu tworzą trzy elementy.

  • Space Launch System (SLS) to rakieta o wysokości około 98 metrów, z czterema silnikami RS-25 odziedziczonymi po wahadłowcach i dwoma dopalaczami na paliwo stałe. Wynosi kapsułę z załogą w stronę Księżyca.
  • Orion to kapsuła dla czterech osób budowana przez Lockheed Martin, z europejskim modułem serwisowym ESM, który dostarcza napęd, energię, wodę i tlen.
  • Lądowniki HLS (Human Landing System) przewożą astronautów z orbity Księżyca na powierzchnię i z powrotem. Budują je firmy prywatne na zlecenie NASA.

Przez kilka lat czwartym elementem miała być stacja Gateway na orbicie wokół Księżyca. W marcu 2026 roku NASA wstrzymała jej budowę i przeniosła środki na bazę na powierzchni. Historię stacji i powody tej decyzji opisujemy w artykule Gateway: stacja przy Księżycu i jej wstrzymanie.

Lądowniki: Starship i Blue Moon

W kwietniu 2021 roku NASA zamówiła pierwszy lądownik u SpaceX: księżycową wersję Starshipa za 2,89 miliarda dolarów. W maju 2023 roku drugi kontrakt, o wartości 3,4 miliarda dolarów, otrzymało konsorcjum Blue Origin z lądownikiem Blue Moon. Dwóch dostawców ma zabezpieczyć program na wypadek kłopotów jednego z nich.

Oba lądowniki wymagają tankowania na orbicie, ponieważ żaden nie doleci do Księżyca na paliwie z jednego startu. W przypadku Starshipa oznacza to kilka startów cystern przed każdą misją. Przelewu paliwa między statkami w takiej skali nikt wcześniej nie stosował, dlatego stanowi on główne ryzyko harmonogramu. Więcej o rakiecie SpaceX piszemy w artykule Starship SpaceX: budowa, napęd i misje.

Harmonogram misji

Terminy programu przesuwały się wielokrotnie. Artemis I pierwotnie planowano na 2016 rok, a pierwsze lądowanie najpierw na 2024, potem na 2025, 2026 i 2027 rok. W lutym 2026 roku NASA przebudowała kolejność misji: lądowanie przeniosła z Artemis III na Artemis IV, a Artemis III zamieniła w próbę generalną na orbicie okołoziemskiej.

MisjaTerminZadanieStan (listopad 2026)
Artemis I16 listopada – 11 grudnia 2022Lot bezzałogowy na orbitę KsiężycaWykonana
Artemis II1–11 kwietnia 2026Załogowy przelot wokół KsiężycaWykonana
Artemis III2027 (nie wcześniej niż czerwiec)Dokowanie Oriona z testowymi lądownikami na orbicie okołoziemskiejW przygotowaniu
Artemis IVPoczątek 2028Pierwsze lądowanie ludzi od 1972 rokuPlanowana
Artemis VKoniec 2028Drugie lądowaniePlanowana

Artemis II pobiła rekord odległości człowieka od Ziemi (406 771 kilometrów). Przebieg lotu i sylwetki załogi opisujemy w artykule Artemis II: załoga, trajektoria i rola misji. W załodze Artemis III znalazł się Włoch Luca Parmitano z Europejskiej Agencji Kosmicznej.

Skafandry nowej generacji

NASA zrezygnowała z budowy własnych skafandrów xEMU i w 2022 roku zleciła je firmie Axiom Space. Skafander AxEMU ma lepszą ruchomość w biodrach i kolanach niż stroje Apollo, więc astronauci mogą klękać i podnosić próbki z gruntu. Musi też wytrzymać pył księżycowy, który jest ostry jak drobne szkło, ponieważ na Księżycu nie ma wiatru ani wody, które by go wygładziły. Pierwszy test AxEMU w przestrzeni przewidziano w misji Artemis III.

Współpraca międzynarodowa i rola Europy

Zasady współpracy określają Porozumienia Artemis z 2020 roku: pokojowe wykorzystanie przestrzeni, jawność działań, pomoc w sytuacjach awaryjnych i ochrona miejsc o wartości historycznej. Podpisało je ponad 50 państw, w tym Polska (26 maja 2021 roku).

Najważniejszym wkładem Europy jest moduł serwisowy Oriona ESM, budowany przez Airbus dla Europejskiej Agencji Kosmicznej. W ramach tej umowy europejscy astronauci otrzymali miejsca w kolejnych misjach. Kanada za zobowiązanie do budowy ramienia robotycznego dla stacji Gateway otrzymała miejsce w misji Artemis II, które zajął Jeremy Hansen, a Japonia rozwija ciśnieniowy łazik dla astronautów.

Wyzwania: koszty, opóźnienia i promieniowanie

  • Koszty. Według audytu biura Inspektora Generalnego NASA z 2021 roku program do 2025 roku miał pochłonąć około 93 miliardów dolarów, a pojedynczy start SLS z Orionem kosztuje ponad 4 miliardy dolarów.
  • Opóźnienia. Pierwsze lądowanie przesunięto z 2024 na 2028 rok. Najwięcej niewiadomych dotyczy tankowania lądowników na orbicie.
  • Osłona termiczna. Po Artemis I materiał osłony Oriona odpadał w większych kawałkach, niż przewidywały modele. Przed Artemis II NASA zmieniła profil wejścia w atmosferę.
  • Promieniowanie. Poza ziemską magnetosferą astronauci są narażeni na promieniowanie kosmiczne i burze słoneczne, dlatego Orion ma schron z osłoną z wyposażenia i zapasów, w którym załoga przeczekuje rozbłyski.

Po programie Artemis: baza na Księżycu

Od misji Artemis V NASA planuje lądowania mniej więcej raz w roku. Każda misja ma rozbudowywać infrastrukturę: łaziki, zasilanie, łączność i pierwsze moduły mieszkalne. Rezygnacja z budowy stacji Gateway przesunęła ciężar programu właśnie na powierzchnię. Równolegle Chiny przygotowują własny program lądowania z załogą do 2030 roku, co dla Stanów Zjednoczonych jest ważnym argumentem w sporach o budżet.

Jak śledzić program Artemis

  • Strona programu na nasa.gov i blog Artemis z komunikatami o terminach.
  • Transmisje startów w NASA+ oraz na kanale NASA w serwisie YouTube.
  • Serwis Europejskiej Agencji Kosmicznej esa.int, który opisuje moduł ESM i udział europejskich astronautów.
  • Polskie serwisy branżowe, między innymi Space24 i Urania.edu.pl.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy człowiek wróci na Księżyc?

Według harmonogramu NASA z 2026 roku pierwsze lądowanie w programie Artemis nastąpi w misji Artemis IV na początku 2028 roku. Wcześniej, w 2027 roku, Artemis III przetestuje lądowniki na orbicie okołoziemskiej.

Czy Artemis II wylądowała na Księżycu?

Nie. Artemis II w kwietniu 2026 roku obleciała Księżyc i wróciła na Ziemię bez lądowania.

Kto zbuduje lądownik?

Dwie firmy: SpaceX (lądownik Starship) i Blue Origin (lądownik Blue Moon).

Czy Polska uczestniczy w programie Artemis?

Polska podpisała Porozumienia Artemis w maju 2021 roku. Nie ma własnego elementu w misjach, ale jako członek Europejskiej Agencji Kosmicznej współfinansuje wkład Europy.

Co się stało ze stacją Gateway?

W marcu 2026 roku NASA wstrzymała jej budowę i przeznaczyła środki na bazę na powierzchni Księżyca.

Ten artykuł powstał przy wsparciu technologii AI.
Dawid Wójcik

Dawid Wójcik

Dawid Wójcik to profil tematyczny serwisu Radio Techno Power, a nie osoba. Pod tym podpisem publikujemy artykuły z działów „Biotech i Longevity”, „Sztuczna Inteligencja” i „Kwanty i Obliczenia”. Teksty przygotowuje model językowy, a przed publikacją przechodzą automatyczne kontrole opisane na stronie „O nas”. Za podpisem nie stoi specjalista z uprawnieniami zawodowymi. Przy decyzjach dotyczących zdrowia, prawa, pieniędzy lub instalacji skonsultuj się z fachowcem.

Podobne artykuły

Czy ten artykuł był pomocny?
Bądź pierwszy!

Komentarze (0)

Brak komentarzy. Bądź pierwszy!

Dodaj komentarz