Pierwsze uprawy na Marsie będą prawie na pewno hydroponiczne: rośliny w szczelnym module, z roztworem odżywczym i lampami LED. Marsjański regolit zawiera około 0,5% nadchloranów, które szkodzą roślinom i ludziom, nie ma materii organicznej i ma bardzo mało przyswajalnego azotu. Zanim stanie się podłożem, trzeba go wypłukać i wzbogacić. Na Ziemi obie drogi są już sprawdzane: w szklarniach testowych, na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej i w doświadczeniach z gruntem imitującym marsjański.
Dlaczego kolonia musi uprawiać własną żywność
Okno startowe z Ziemi na Marsa otwiera się mniej więcej co 26 miesięcy, gdy planety są w dogodnym położeniu. Baza, która liczy wyłącznie na dostawy, czeka na każdą z nich ponad dwa lata. Zapasy liofilizowane i konserwowane wystarczą na pierwszą misję, ale z czasem tracą część witamin. Uprawy na miejscu dają świeże warzywa, a przy okazji pochłaniają dwutlenek węgla, wytwarzają tlen i oddają wodę przez transpirację, którą można odzyskać.
Najbardziej realny scenariusz na start to dieta oparta na zapasach z Ziemi i uzupełniona szybko rosnącymi warzywami liściastymi. Uprawy pokrywające większość kalorii wymagałyby dużych powierzchni, dużo energii i niezawodnych systemów, których nikt jeszcze nie sprawdził poza Ziemią.
Warunki na Marsie a potrzeby roślin
| Czynnik | Ziemia | Mars | Skutek dla upraw |
|---|---|---|---|
| Ciśnienie przy powierzchni | około 1013 hPa | około 6 hPa, poniżej 1% ziemskiego | uprawa tylko w szczelnym, ogrzewanym module |
| Grawitacja | 1 g | około 0,38 g | inne krążenie wody w podłożu i w roślinie |
| Atmosfera | azot i tlen | głównie dwutlenek węgla | CO2 jest dostępny, ale moduł potrzebuje własnej atmosfery |
| Nasłonecznienie | około 1360 W/m² | około 590 W/m², burze pyłowe | doświetlanie LED, zapas energii |
| Woda | opady, wody gruntowe | lód pod powierzchnią i na biegunach | wydobycie i zamknięty obieg |
| Doba | 24 godziny | 24 godziny 39 minut | rytm dobowy roślin prawie bez zmian |
Ciśnienie jest tak niskie, że woda w otwartym naczyniu szybko by odparowała. Dlatego szklarnia na Marsie to szczelny, ogrzewany moduł z kontrolowaną atmosferą, a nie namiot na powierzchni. Rośliny dobrze znoszą podwyższone stężenie dwutlenku węgla, więc część gazu z marsjańskiej atmosfery może trafić do modułu po oczyszczeniu.
Hydroponika: co już działa poza Ziemią i w warunkach ekstremalnych
W hydroponice korzenie rosną w roztworze odżywczym albo w obojętnym podłożu, a w aeroponice są zraszane mgłą. Skład pożywki ustala się dokładnie, a wodę zawraca do obiegu. To najlepiej sprawdzona metoda uprawy w zamkniętych systemach.
- Veggie na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. 10 sierpnia 2015 roku Scott Kelly i Kjell Lindgren zjedli sałatę rzymską odmiany Outredgeous wyhodowaną na stacji. Według NASA był to pierwszy raz, gdy świeża żywność wyhodowana na stacji oficjalnie trafiła do jadłospisu astronautów NASA. Warunki na stacji to mikrograwitacja, a na Marsie grawitacja wynosi 0,38 g, więc wyniki nie przenoszą się wprost.
- EDEN ISS na Antarktydzie. Szklarnia Niemieckiej Agencji Kosmicznej DLR przy stacji Neumayer III działała w 2018 roku przez noc polarną, przy mrozie poniżej minus 40°C na zewnątrz. Do września 2018 roku na około 13 m² zebrano 77 kg sałaty, 51 kg ogórków, 29 kg pomidorów, 12 kg kalarepy, 5 kg rzodkiewek i 9 kg ziół dla dziesięcioosobowej załogi zimowej. Papryka i truskawki nie dały plonu, bo zawiodło sztuczne zapylanie.
EDEN ISS pokazał też słabość takich systemów. Gdy w instalacji cieplnej poluzowała się śruba i chłodzenie lamp przestało wystarczać, badacz musiał dojść do szklarni i naprawić ją na miejscu. Na Marsie taka usterka oznacza ryzyko utraty plonu, dlatego każdy element obiegu (pompy, czujniki, lampy, chłodzenie) potrzebuje zapasu.
Regolit: czy da się uprawiać rośliny w marsjańskim gruncie
Regolit to pył i rozdrobnione skały. Lądownik Phoenix wykrył w 2008 roku, że jest lekko zasadowy i zawiera magnez, sód, potas i chlorki, ale także nadchlorany w stężeniu około 0,5%. To poziom toksyczny dla ludzi, a nadchlorany szkodzą też roślinom. W regolicie nie ma materii organicznej ani mikroorganizmów glebowych.
Najbardziej znane doświadczenia prowadzi od 2013 roku zespół Wiegera Wamelinka z Uniwersytetu w Wageningen. Na gruncie imitującym marsjański, wzbogaconym materią organiczną, wyhodowano między innymi pomidory, ziemniaki, fasolkę szparagową, groch i rukolę. Trzeba jednak pamiętać o ograniczeniu: dostępne symulanty regolitu, łącznie z najdokładniejszym mineralogicznie MGS-1, nie zawierają nadchloranów. Wynik uprawy w symulancie nie mówi więc, jak rośliny zniosłyby prawdziwy grunt bez oczyszczenia.
| Problem regolitu | Proponowane rozwiązanie | Koszt |
|---|---|---|
| Nadchlorany około 0,5% | wypłukiwanie wodą, rozkład przez bakterie | zużycie wody, której na Marsie brakuje |
| Brak materii organicznej | kompost z resztek roślin i odpadów załogi | czas, osobny moduł kompostowania |
| Mało przyswajalnego azotu | rośliny strączkowe z bakteriami brodawkowymi, nawozy | dodatkowe kultury bakterii |
| Brak mikroorganizmów glebowych | zaszczepienie podłoża | kontrola, czy nie rozwiną się patogeny |
W praktyce regolit najpierw posłuży jako podłoże mineralne w uprawach hydroponicznych, a dopiero po latach oczyszczania i wzbogacania może stać się czymś zbliżonym do gleby.
Zamknięty obieg: woda, światło i składniki odżywcze
W bazie marsjańskiej każdy litr wody i każdy gram azotu trzeba odzyskać. Woda odparowana przez rośliny skrapla się w systemie klimatyzacji i wraca do zbiornika, podobnie jak na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, gdzie odzyskuje się wilgoć z powietrza i mocz. Resztki roślin i odpady organiczne po kompostowaniu oddają azot, fosfor i potas do pożywki.
| Zasób | Źródło | Odzysk |
|---|---|---|
| Woda | lód gruntowy, transpiracja roślin | skraplanie, filtracja, powrót do zbiornika |
| Światło | panele fotowoltaiczne, energia z bazy | lampy LED o widmie dobranym do gatunku |
| Azot, fosfor, potas | resztki roślin, odpady załogi | kompostowanie i mineralizacja |
| Tlen | fotosynteza, elektroliza wody | obieg powietrza między modułami |
Najtrudniej zamknąć obieg składników odżywczych. Część azotu ucieka w postaci gazowej, a kompostowanie w małej, szczelnej przestrzeni wymaga kontroli zapachów i drobnoustrojów. Dlatego w pierwszych latach pożywkę będzie trzeba uzupełniać zapasami z Ziemi.
Od szklarni do farmy
Pierwsze moduły uprawowe będą raczej eksperymentem i uzupełnieniem diety niż farmą. Kolejne etapy zależą od tego, ile energii i miejsca dostarczy baza:
| Etap | Co uprawia | Główne wyzwanie |
|---|---|---|
| Moduł testowy | sałata, rzodkiewka, kiełki, zioła | potwierdzenie wzrostu w 0,38 g |
| Szklarnia załogowa | warzywa liściaste, pomidory, ogórki | zapylanie, stabilny klimat |
| Farma modułowa | ziemniaki, rośliny strączkowe, zboża | energia, zamknięty obieg azotu |
Kilka mniejszych modułów jest bezpieczniejszych niż jedna duża hala: awaria albo choroba roślin w jednym nie niszczy całego plonu. O tym, jak uprawy wpisują się w plan pierwszych misji załogowych, piszemy w przewodniku Kolonizacja Marsa: od nauki do pierwszych misji załogowych.
Najczęściej zadawane pytania
Czy w marsjańskim gruncie wyrosną rośliny?
W prawdziwym regolicie nikt jeszcze roślin nie uprawiał. W symulantach wzbogaconych materią organiczną rosły pomidory, groch czy ziemniaki, ale symulanty nie zawierają nadchloranów. Prawdziwy grunt trzeba by najpierw wypłukać i wzbogacić.
Dlaczego hydroponika, a nie gleba?
Bo nie wymaga oczyszczania regolitu, pozwala dokładnie ustalić skład pożywki i zawraca wodę do obiegu. Jest też sprawdzona w szklarniach testowych, takich jak EDEN ISS na Antarktydzie.
Co uprawiać na Marsie w pierwszej kolejności?
Szybko rosnące, niskie rośliny o krótkim cyklu: sałatę, rzodkiewkę, zioła i kiełki. Dają świeże witaminy już po kilku tygodniach i nie wymagają zapylania.
Czy na Marsie wystarczy światło słoneczne?
Nie zawsze. Na Marsa dociera mniej więcej 43% energii słonecznej, którą otrzymuje Ziemia, a burze pyłowe potrafią przyciemnić niebo na tygodnie. Uprawy będą potrzebowały doświetlania lampami LED.
Komentarze (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!
Dodaj komentarz