Przejdź do treści
Menu

Mechazilla: jak wieża SpaceX łapie rakietę pałeczkami (chopsticks)

Zdjęcie: Mechazilla: jak wieża SpaceX łapie rakietę pałeczkami (chopsticks)
Spis treści

Mechazilla to potoczna nazwa wieży startowej SpaceX w Starbase w Teksasie, a dokładniej jej dwóch ruchomych ramion, które w zespole nazywa się pałeczkami (po angielsku chopsticks). Ramiona chwytają wracający pierwszy stopień rakiety Starship, czyli booster Super Heavy, kilkadziesiąt metrów nad ziemią, zanim jego silniki zgasną. Pierwszy taki chwyt udał się 13 października 2024 roku, a 14 listopada 2026 roku wieża po raz pierwszy złapała także górny stopień, statek Starship wracający z orbity. Poniżej wyjaśniamy, dlaczego SpaceX zrezygnowało z nóg do lądowania, jak przebiega chwyt i co się dzieje, gdy warunki nie pozwalają go wykonać.

Czym jest Mechazilla

Wieża startowa w Starbase ma ponad 140 metrów wysokości i pełni trzy role. Podczas przygotowań ramiona podnoszą booster na stół startowy, a potem stawiają na nim statek. Przez wieżę biegną przewody paliwa i zasilania, które odłączają się w chwili startu. Po locie te same ramiona łapią wracający booster. Nazwę Mechazilla nadał konstrukcji Elon Musk, nawiązując do Godzilli z japońskich filmów, w których występuje jej mechaniczna wersja.

Ramiona przesuwają się w pionie po szynach wieży, obracają się wokół niej i zbliżają do siebie. Nie łapią kadłuba w dowolnym miejscu: booster ma tuż pod sterami kratowymi dwa wystające zaczepy (po angielsku catch pins), które przy chwycie opierają się na szynach ramion. Te same punkty służą do podnoszenia boostera na stół startowy, więc konstrukcja rakiety nie potrzebuje osobnych elementów do lądowania.

ElementZadanie
Wieżapodtrzymuje ramiona, doprowadza paliwo i zasilanie przed startem
Ramiona (pałeczki)stawiają booster i statek na stole startowym, łapią wracające człony
Zaczepy pod sterami kratowymiprzenoszą ciężar boostera na ramiona przy chwycie i podnoszeniu
Amortyzatory na szynach ramionwytracają ruch boostera w dół po zetknięciu z ramionami

Dlaczego pałeczki zamiast nóg

Falcon 9, poprzednia rakieta SpaceX, ląduje na czterech składanych nogach, na platformie na oceanie albo na lądowisku przy wyrzutni. Nogi ważą, a każdy kilogram masy pierwszego stopnia, który wraca na Ziemię, zmniejsza ładunek wynoszony na orbitę. Po lądowaniu rakietę trzeba podnieść dźwigiem, położyć na transporterze i przewieźć z powrotem do hangaru albo na wyrzutnię.

Super Heavy ma około 70 metrów wysokości i 9 metrów średnicy, więc nogi zdolne utrzymać pusty, ale wciąż bardzo ciężki stopień byłyby duże i masywne. SpaceX przeniosło ten ciężar na ziemię: mechanizm, który w Falconie leci w kosmos, tu zostaje w wieży. Booster złapany przez ramiona jest już na wyrzutni, więc te same ramiona mogą go od razu postawić na stole startowym. Firma podaje jako cel ponowny start tego samego boostera w ciągu godzin, a nie tygodni. Do tego daleko, ale w maju 2025 roku SpaceX po raz pierwszy wystrzeliło booster, który wcześniej złapała wieża.

CechaNogi (Falcon 9)Chwyt przez wieżę (Super Heavy)
Masa systemu lądowania na rakieciecztery nogi z siłownikamidwa zaczepy pod sterami kratowymi
Miejsce lądowaniaplatforma na oceanie albo lądowiskota sama wieża, z której rakieta wystartowała
Droga do następnego startudźwig, transport, ponowne ustawienie na wyrzutniramiona przenoszą booster na stół startowy
Główne ryzykoprzewrócenie się rakiety na platformieuderzenie w wieżę i uszkodzenie wyrzutni

Ostatni wiersz tabeli tłumaczy, dlaczego SpaceX podchodzi do chwytu ostrożnie. Rozbity Falcon 9 na platformie oznacza stratę jednej rakiety. Booster rozbity o wieżę może wyłączyć wyrzutnię z użytku na miesiące.

Jak przebiega chwyt boostera

Booster pracuje około dwóch i pół minuty, po czym oddziela się od statku. Potem wraca w kilku etapach:

  1. Zawracanie (boostback): część z 33 silników Raptor zapala się ponownie i odwraca kierunek lotu, tak by booster wrócił nad wybrzeże w Teksasie.
  2. Opadanie: stery kratowe u góry kadłuba prowadzą booster przez atmosferę, silniki są wyłączone.
  3. Zgoda na chwyt: komputery boostera i wieży sprawdzają stan obu maszyn, a kierownik lotu daje zgodę na podejście do wieży. Bez niej booster kieruje się nad Zatokę Meksykańską i wodnuje w morzu.
  4. Hamowanie: zapala się 13 silników, potem pracują tylko 3 środkowe, które sterują ostatnimi metrami. Booster schodzi obok wieży, przesuwa się w bok i zwalnia niemal do zera.
  5. Chwyt: ramiona zamykają się wokół kadłuba, zaczepy osiadają na szynach, a booster zsuwa się po nich jeszcze kawałek, aż amortyzatory wytracą ruch. Dopiero wtedy gasną silniki.

Cały powrót od rozdzielenia do chwytu trwa około siedmiu minut. Najtrudniejsza jest końcówka: booster ma prawie pusty zbiornik, a resztki paliwa przelewają się w nim przy każdym manewrze, przesuwając środek ciężkości. Silniki muszą to korygować do ostatniej chwili, a strumień spalin nie może uszkodzić ramion ani przewodów wieży.

Próby: od pierwszego chwytu do złapania statku

Pierwszy chwyt udał się w piątym locie testowym 13 października 2024 roku. W szóstym, w listopadzie 2024 roku, kierownictwo lotu przerwało podejście, bo przy starcie uszkodzeniu uległy czujniki na wieży; booster zgodnie z procedurą wodował w Zatoce Meksykańskiej. Kolejne chwyty udały się w styczniu i marcu 2025 roku.

Przerwane próby pokazują, że procedura działa zgodnie z założeniem: wieża jest cenniejsza niż booster, więc gdy cokolwiek odbiega od normy, rakieta ląduje w morzu. W locie 15 w listopadzie 2026 roku według SpaceX boosterowi zabrakło paliwa na próbę chwytu, za to wieża złapała statek wracający z orbity. Statek ma własne zaczepy w przedniej części kadłuba i hamuje podobnie, tylko po wejściu w atmosferę z prędkością orbitalną. Szczegóły tego lotu i budowę obu członów opisujemy w artykule Starship i Super Heavy: z czego składa się rakieta i jak ląduje.

Najczęściej zadawane pytania

Na czym polega łapanie rakiety pałeczkami?

Wracający booster Super Heavy zawisa niemal nieruchomo obok wieży startowej, a dwa ramiona wieży zamykają się wokół kadłuba. Booster opiera się na nich dwoma zaczepami umieszczonymi pod sterami kratowymi, a jego silniki gasną dopiero po zetknięciu z ramionami.

Dlaczego Starship nie ląduje na nogach jak Falcon 9?

Nogi dla rakiety tej wielkości byłyby ciężkie, a ich masę trzeba by wynosić przy każdym starcie. Chwyt przez wieżę zostawia mechanizm lądowania na ziemi i od razu stawia booster tam, skąd może wystartować ponownie.

Kiedy wieża po raz pierwszy złapała rakietę?

13 października 2024 roku w piątym locie testowym Starship złapała booster Super Heavy. Pierwszy chwyt statku wracającego z orbity odbył się 14 listopada 2026 roku w locie 15.

Co się dzieje, gdy chwyt się nie uda?

Booster nie dostaje zgody na podejście do wieży i wodnuje w Zatoce Meksykańskiej. Tak było w szóstym locie w listopadzie 2024 roku, gdy uszkodzone czujniki wieży zatrzymały procedurę.

Ile kosztuje i ile waży Starship?

Ekonomię lotów i koszt wyniesienia kilograma na orbitę porównujemy w artykule Starship vs Falcon 9: koszt kg na orbitę, a budowę i napęd rakiety w przewodniku Starship SpaceX: budowa, napęd i misje.

Ten artykuł powstał przy wsparciu technologii AI.
Katarzyna Wójcik

Katarzyna Wójcik

Katarzyna Wójcik to profil tematyczny serwisu Radio Techno Power, a nie osoba. Pod tym podpisem publikujemy artykuły z działów „Energia i Klimat”, „Sztuczna Inteligencja” i „Kosmonautyka”. Teksty przygotowuje model językowy, a przed publikacją przechodzą automatyczne kontrole opisane na stronie „O nas”. Za podpisem nie stoi specjalista z uprawnieniami zawodowymi. Przy decyzjach dotyczących zdrowia, prawa, pieniędzy lub instalacji skonsultuj się z fachowcem.

Podobne artykuły

Czy ten artykuł był pomocny?
Bądź pierwszy!

Komentarze (0)

Brak komentarzy. Bądź pierwszy!

Dodaj komentarz