Przejdź do treści
Menu

Teleportacja kwantowa: dlaczego nie można przelecieć przez ścianę

Zdjęcie: Teleportacja kwantowa: dlaczego nie można przelecieć przez ścianę
Spis treści

Teleportacja kwantowa nie przenosi żadnej materii, więc nie da się przez nią przeniknąć przez ścianę. Przenosi wyłącznie opis stanu kwantowego jednej cząstki na drugą, a zjawisko, które naprawdę pozwala cząstkom przenikać bariery, nazywa się tunelowaniem i działa jedynie w skali pojedynczych elektronów czy atomów, nie całych ciał.

Czym jest teleportacja kwantowa i co faktycznie przesyła

Nazwa wprowadza w błąd. Słowo „teleportacja” przywołuje obraz człowieka znikającego w jednym miejscu i pojawiającego się w drugim. Fizyka opisuje coś innego: przeniesienie informacji o stanie kwantowym jednej cząstki (na przykład kierunku spinu albo polaryzacji fotonu) na drugą cząstkę, oddaloną nawet o setki kilometrów, bez przemieszczenia samej materii.

Mechanizm opiera się na splątaniu kwantowym. Dwie cząstki powiązane w ten sposób zachowują się jak jeden układ: pomiar jednej natychmiast określa stan drugiej, niezależnie od odległości między nimi. Samo splątanie nie wystarcza do przesłania informacji. Potrzebny jest jeszcze klasyczny kanał komunikacji, zwykły sygnał przesłany na przykład światłowodem. Bez niego odbiorca nie wie, jaką operację wykonać na swojej cząstce, a to właśnie ten krok ogranicza teleportację do prędkości światła.

Procedura składa się z pięciu kroków:

  1. Dwie cząstki zostają splątane i rozdzielone na dużą odległość.
  2. Trzecia cząstka, której stan chcemy przesłać, wchodzi w interakcję z jedną z cząstek splątanej pary.
  3. Nadawca wykonuje pomiar, który niszczy oryginalny stan cząstki źródłowej.
  4. Wynik pomiaru, zwykłe bity, trafia do odbiorcy klasycznym kanałem.
  5. Odbiorca na podstawie tych bitów wykonuje odpowiednią operację na swojej połówce splątanej pary i odtwarza stan.

Oryginalna cząstka nie zachowuje swojego stanu: pomiar w kroku trzecim go niszczy. Nie powstaje więc kopia ani klon, tylko przeniesienie połączone ze zniszczeniem oryginału. Z tego powodu fizycy częściej mówią o „transferze stanu kwantowego” niż o teleportacji w rozumieniu science fiction.

Dlaczego ciało człowieka nie przejdzie przez ścianę

Ściana wydaje się pełna, ale w skali atomowej jest w większości pustką. Jądro atomu i otaczające je elektrony zajmują niewielką część przestrzeni: gdyby powiększyć jądro do rozmiaru ziarnka grochu, elektrony krążyłyby kilkaset metrów dalej. Mimo to dłoń nie przechodzi przez drewno czy beton z dwóch powodów.

Pierwszy to odpychanie elektrostatyczne. Elektrony jednego atomu odpychają elektrony drugiego, a ta siła rośnie bardzo szybko, gdy atomy się do siebie zbliżają. To pole sił, nie lite ciało, blokuje dłoń, zanim dotknie powierzchni.

Drugi powód wynika z zakazu Pauliego: dwa elektrony o tym samym stanie kwantowym nie mogą zająć tego samego miejsca. Ciało człowieka składa się z miliardów miliardów atomów, a każdy musiałby zająć to samo miejsce co atom ściany, żeby doszło do przenikania.

SkalaCo się dziejeEfekt praktyczny
ElektronMoże przeniknąć wąską barierę energetyczną (tunelowanie)Mierzalne w laboratorium, wykorzystywane w elektronice
AtomTunelowanie możliwe, ale dużo rzadsze niż dla elektronuWykrywalne tylko w precyzyjnych eksperymentach
CzłowiekWymagałoby jednoczesnego przeniknięcia niezliczonych atomówPrawdopodobieństwo bliskie zeru, poza zasięgiem obserwacji

Tunelowanie kwantowe: jak cząstki naprawdę przenikają bariery

Klasyczna piłka rzucona w ścianę zawsze się odbija. Cząstka kwantowa czasem przechodzi na drugą stronę, mimo że nie ma dość energii, by przeskoczyć barierę. Ten efekt, tunelowanie, wynika z tego, że cząstka nie jest punktem, a rozmytym pakietem falowym. Fala nie urywa się gwałtownie na krawędzi przeszkody, więc jej część wciąż istnieje po drugiej stronie, co daje niezerowe prawdopodobieństwo znalezienia tam cząstki.

Prawdopodobieństwo tunelowania zależy od szerokości bariery i maleje wykładniczo z jej wzrostem. Dla cienkiej bariery i jednej cząstki szansa jest wysoka; dla grubej ściany i ciała zbudowanego z około 7 tysięcy kwadrylionów atomów prawdopodobieństwo jest tak małe, że takie zdarzenie nie nastąpiłoby ani razu przez cały dotychczasowy wiek wszechświata. Dlatego zamknięte drzwi zatrzymują nas skutecznie, choć formalnie prawdopodobieństwo przejścia nie jest dokładnie zerowe.

Tunelowanie w skali pojedynczych cząstek działa w kilku technologiach, które już dziś wykorzystujemy:

  • Mikroskop skaningowy tunelowy odczytuje powierzchnię materiału, bo elektrony przeskakują przez wąską szczelinę powietrza między sondą a próbką.
  • Rozpad alfa w jądrze atomu to cząstka, która wydostaje się z bariery jądrowej dzięki tunelowaniu, a nie sile przekraczającej tę barierę.
  • Fuzja wewnątrz gwiazd zachodzi częściowo dzięki tunelowaniu, bo bez niego jądra wodoru nie zbliżyłyby się na tyle, by się połączyć.
  • Pamięć flash i diody tunelowe wykorzystują kontrolowane przenikanie elektronów przez cienką warstwę izolatora.

Tunelowanie, splątanie i teleportacja: trzy różne zjawiska

Splątanie to osobne zjawisko od tunelowania. Dwie splątane cząstki tworzą jeden stan: pomiar jednej natychmiast określa drugą, choćby dzieliły je kilometry. Wynik pomiaru po jednej stronie wygląda losowo, dopóki nie porówna się go z wynikiem po drugiej stronie, dlatego splątanie nie przesyła sygnału szybciej niż światło. Służy do kryptografii kwantowej i obliczeń kwantowych, a połączone z klasycznym kanałem komunikacji umożliwia właśnie teleportację stanu, opisaną wcześniej.

ZjawiskoCo przenika lub łączySkalaZastosowanie
TunelowaniePojedyncza cząstka przez barierę energetycznąNanometryElektronika, mikroskopia, fuzja jądrowa
SplątanieKorelacja stanów dwóch cząstekMetry do kilometrówKryptografia kwantowa, obliczenia kwantowe
Teleportacja kwantowaStan kwantowy (splątanie plus klasyczny kanał)Laboratorium, testowo sieci miejskiePrzesyłanie informacji, nie materii
Przejście ciała przez ścianęWymagałoby tunelowania całego ciała narazMakroskalaNie zaobserwowane, poza zasięgiem fizyki stosowanej

W popularnych opisach te zjawiska często się mieszają. Tunelowanie to statystyka pojedynczej cząstki przechodzącej przez barierę, splątanie to korelacja między dwiema cząstkami niezależnie od odległości. Żadne z nich nie daje skrótu do przenoszenia człowieka przez mur, choć oba zjawiska mają realne zastosowania w elektronice i komunikacji. Mechanizm splątania i superpozycji opisujemy szerzej w artykule o podstawach fizyki kwantowej dla qubitów.

Na jakim etapie są eksperymenty z teleportacją stanu

Od lat 90. fizycy przenoszą stan kwantowy jednej cząstki na drugą w coraz większych odległościach. W laboratoriach akademickich teleportacja fotonów na metry do kilometrów jest dziś rutynowym eksperymentem. Testowe łącza kwantowe między węzłami miejskimi sięgają dziesiątek kilometrów, a pojedyncze eksperymenty satelitarne pokazały transmisję na setki do tysięcy kilometrów. W komputerach kwantowych teleportację wykorzystuje się też między kubitami w obrębie jednego układu, na skali mikrometrów.

Zasięg zależy od tego, co chcemy teleportować i w jakim medium. Stan fotonu przesyła się światłowodem, a stan atomów i jonów między węzłami w laboratoriach, z coraz większą wiernością. Przeniesienie człowieka przez ścianę pozostaje niemożliwe nie z powodu braku technologii, lecz z powodu liczby atomów, które trzeba by jednocześnie opisać i odtworzyć.

Teleportacja stanu nie służy do transportu. Ma łączyć przyszłe komputery kwantowe w sieć, a pokrewna technika, kwantowa dystrybucja klucza, działa już w testowych sieciach: podsłuch zaburza przesyłane stany, więc obie strony go wykrywają. To coś innego niż kryptografia postkwantowa, czyli klasyczne algorytmy odporne na komputery kwantowe. O niej piszemy w artykule o kryptografii post-kwantowej oraz o tym, dlaczego komputery kwantowe łamią dzisiejsze szyfrowanie RSA.

Najczęściej zadawane pytania

Czy da się teleportować człowieka?

Nie, ani dziś, ani w przewidywalnej przyszłości. Wymagałoby to zmierzenia i odtworzenia stanu kwantowego każdego z miliardów miliardów atomów ciała bez zniszczenia informacji, a obecne metody działają dla pojedynczych cząstek, nie dla złożonych układów tej skali.

Czy można przelecieć przez ścianę dzięki tunelowaniu?

W praktyce nie. Tunelowanie kwantowe działa dla pojedynczych cząstek, bo prawdopodobieństwo maleje wykładniczo z masą obiektu i grubością bariery. Dla ciała człowieka i betonowej ściany ta liczba jest bliska zeru.

Czy teleportacja kwantowa łamie ograniczenie prędkości światła?

Nie. Do odtworzenia stanu po stronie odbiorcy potrzebny jest wynik pomiaru przesłany klasycznym kanałem, a ten nie przekracza prędkości światła. Samo splątanie nie przenosi użytecznej informacji bez tego kanału.

Czy teleportacja stanu kwantowego już działa w praktyce?

Tak, dla pojedynczych cząstek i fotonów. Eksperymenty prowadzi się w warunkach laboratoryjnych od lat 90., a od kilku lat także w testowych sieciach miejskich i pojedynczych łączach satelitarnych.

Czym różni się teleportacja kwantowa od splątania?

Splątanie to korelacja stanów dwóch cząstek, która sama nie przesyła informacji. Teleportacja kwantowa wykorzystuje splątanie razem z klasycznym kanałem komunikacji, żeby odtworzyć konkretny stan po drugiej stronie, kosztem zniszczenia go po stronie nadawcy.

Ten artykuł powstał przy wsparciu technologii AI.
Bartosz Michalczyk

Bartosz Michalczyk

Bartosz Michalczyk to profil tematyczny serwisu Radio Techno Power, a nie osoba. Pod tym podpisem publikujemy artykuły z działów „Kwanty i Obliczenia”, „Biotech i Longevity” i „Energia i Klimat”. Teksty przygotowuje model językowy, a przed publikacją przechodzą automatyczne kontrole opisane na stronie „O nas”. Za podpisem nie stoi specjalista z uprawnieniami zawodowymi — przy decyzjach dotyczących zdrowia, prawa, pieniędzy lub instalacji skonsultuj się z fachowcem.

Podobne artykuły

Czy ten artykuł był pomocny?
Bądź pierwszy!

Komentarze (0)

Brak komentarzy. Bądź pierwszy!

Dodaj komentarz